قوم کرمانج

مقدمه

در گذشته‌های دور، کرمانجی در لغت به زبان ایلات، تشکیل شده از دو کلمه‌ی کران منجزی یا کران مانجنی بود که معنی‌اش «پسران معجزه‌گر» است؛ و بعدها این دو کلمه ادغام شده و تبدیل به کرمانجی شده است. کرمانجی یا کوردی شمالی در کنار سورانی(کوردی مرکزی) و کوردی جنوبی بزرگ‌ترین و مهم‌ترین گویش زبان کوردی است و گستره‌ی آن بسیار وسیع است. کرمانجی در ایران ، در استان‌های خراسان رضوی و شمال خراسان در شهرهای قوچان، بجنورد، اسفراین، شیروان، کلات نادری و همچنین در استان‌های دیگر تهران، شهرستان دماوند و سبزوار است و در شهرستان‌های درگز، چناران و فاروج با در اختیار داشتن درصدی بالا، زبان دوم است.

با توجه به مهاجرت های گسترده از سایر شهرهای کرد زبان شمال خراسان به مشهد شمار کرمانج های ساکن در مشهد قابل توجه است.

کرمانج‌های شمال خراسان

کرمانج‌های خراسان در واقع جمعیت بزرگی از کردهای کردستان هستند که به منطقه‌ی خراسان شمالی کوچ کرده‌اند و توانسته‌اند بخش زیادی از فرهنگ خود را شبیه سرزمین مادری نگه دارند. کردهای ساکن این منطقه‌ را کردخانه می‌گویند. زبان مردم این منطقه کردی کرمانجی و دین آنان اسلام-شیعه است. البته لهجه‌های هرکدام از کرمانج‌های منطقه ممکن است با منطقه‌ی دیگر تفاوت‌هایی داشته باشد. جمعیت گویش‌ورانش نیز در حدود نیم میلیون نفر در ایران برآورد می‌شود.البته متاسفانه کردهای خراسان از ترکیب کردستان، کرد های سوریه، قفقاز، باکو، ترکیه، کردهای جنوب عراق، ماکو و مهاباد و پیرانشهر تشکیل شده اند و کردهای افغانستان، پاکستان و هندوستان هم از خراسان به آن ولایت رفته اند.

ادبیات شفاهی این مردم به علت نداشتن رسم‌الخط کرمانجی خراسان در معرض آسیب است چرا که به سختی می‌توان آن‌ها را به رشته‌ی تحریر در آورد.

در شمال خراسان در حدود ۲۲ ایل و طایفه‌ی مهم کُردی زندگی می‌کنند. اکنون این منطقه جزئی از استان‌های خراسان شمالی، خراسان رضوی و گلستان به حساب می‌آید. شهرهای قوچان، شیروان، بجنورد، درگز، اسفراین، چناران، آشخانه و فاروج دارای اکثریت اقوام کرد و شهرهای مشهد، نیشابور و سبزوار دارای اقلیت کُرد هستند و بیشترین جمعیت کردنشین در شهرهای قوچان، آشخانه، شیروان، بجنورد و اسفراین هستند.

کرمانج های منطقه کلات نادری

کرمانج‌های این منطقه در بخش‌های وسیع و مختلفی پراکنده شده‌اند و در روستاهای مختلف از توابع کلات و خود کلات سکنی گزیده‌اند. بخشی از کرمانج‌های منطقه‌ی کلات در روستای چنار هستند، بخشی دیگر در روستای قلعه‌نو که قوم ترک و کرد با هم زندگی می‌کنند، بعد به منطقه دهستان هزار مسجد و روستای لایین می‌رسیم که می‌توان گفت بخش بزرگ کرمانج‌های این سرزمین متعلق به این ها هستند و تقریباً تمام فرهنگ و آیین سنتی و قدیمی کوردی را نزد خودشان نگاه داشته اند. بخش کمتری از شهرستان کلات و درگز نیز ساکنین کرمانج دارند.

علی‌رغم تغییرات زیادی که در زندگی سایر روستاییان بوجود آمده و درواقع فرهنگ باستانی و قدیمی‌شان فراموش شده و زندگی‌شان به سوی مدرن شدن پیش رفته ولی ساکنان روستای لایین همچنان آداب و رسوم سرزمین مادری‌شان را حفظ کرده‌اند.

قوم کرمانج
قوم کرمانج

آداب و رسوم قوم کرمانج

عروسی

عروسی کردهای خراسان امروز فراتر از عروسی‌های رایج است و عملاً به جشن بزرگ و همایش فرهنگی در منطقه تبدیل شده‌است. حضور جمعیت از شهرهای مختلف، هنرنمایی هنرمندان گوناگون، تجلیل از سرآمدان موسیقی و فرهنگ منطقه در برخی عروسی‌ها حضور زنان با لباس زیبا و رنگارنگ محلی، شعر خوانی شاعران محلی و توجه ویژه به استفاده از نمادهای بومی-محلی در تزیین جایگاه و محیط عروسی و بهره‌گیری از سنت‌های نیک شه واش (شادباش) و دیگر آیین‌های عروسی سبب شده‌است که هر عروسی به یک جنگ بزرگ فرهنگی و هنری منطقه تبدیل شود و سی دی این عروسی‌ها در کوتاه‌ترین زمان و در سطح وسیعی مورد استفاده خانواده‌ها قرار گیرد و گاه یک عروسی سنتب فراتر از یک شهر و استان مورد استقبال قرار گرفته‌است.

در قدیم عروسی‌های کردی سه شبانه روز و بنا به برخی نظرها و نوشته‌ها از جمله کتاب ارزشمند «رامشگران شمال خراسان» هفت شبانه روز به طول می‌انجامیده. به علت تغییر شرایط زندگی بیشتر عروسی‌های کردی در یک شبانه روز برگزار می‌شوند.

قوم کرمانج
قوم کرمانج
شب چله

در باور مردم خراسان شمالی زمستان به دو چله بزرگ و کوچک تقسیم می‌شود، چله بزرگ از اول دی ماه تا دهم بهمن ماه را شامل می شود و از دهم بهمن به بعد نیز چله کوچک شمرده می شود. نخستین شب چله بزرگ را شب چله و یا یلدا می نامند و در این شب خانواده ها به منزل بزرگان و ریش سفیدان فامیل می روند و در کنار یکدیگر همراه به صرف میوه و شیرینی و آجیل، از هر دری سخن می گویند و تا ساعاتی پس از نیمه شب را به شادی و شادمانی می گذرانند.

در این شب میوه های گوناگونی از جمله هندوانه، انار، سیب، پرتقال، انگور آونگ و … می خورند و در این میان خوردن هندوانه از اهمیت خاصی برخوردار است چرا که معتقدند هر کس در این شب هندوانه بخورد در فصل زمستان در برابر سرما و بیماری مصون خواهد بود و در تابستان نیز احساس تشنگی نخواهد کرد.

یکی از رسوم شب چله در خراسان شمالی پختن کدو، چغندرقند و لبو است که هم اکنون نیز بسیاری از خانواده های این استان آن را انجام می دهند. اگر در شب چله برف باریده باشد، یکی دیگر از رسوم مردم این استان خوردن برف شیره؛ معجونی از برف و شیره انگور است. حلوا قلقلی نیز که از کوبیدن مغز گردو، بادام، کنجد و دیگر دانه‌های روغنی تهیه و سپس در شیره انگور خوابانده می‌شود؛ از دیگر شب چره های این شب محسوب می شود که غالبا کوچکترها از طرف بزرگترها با این شیرینی پذیرایی می شوند.

قصه‌گویی، شاهنامه‌خوانی‌، خاطره‌گویی پدربزرگ ها و مادربزرگ ها، تفالی به خواجه شیراز و خواندن اشعار لسان الغیب از جمله رسومی است که در خراسان شمالی نیز همانند سایر نقاط کشور مرسوم است.

رقص های محلی کرمانجی

کردهای کرمانج خراسان، بر خلاف کردان دیگر نواحی، دست‌ها را به یکدیگر گره نمی‌کنند؛ یا، دست‌ها را بر شانهٔ هم نمی‌گذارند. بلکه، هر بازیگر حرکات موزون گروهی را به تنهایی اجرا می‌کند. این حرکات «گل و غنچه» نامیده می شود. جمع و باز شدن دایره که به چرخش‌های نیم دایره‌ای و پیچش مچ و دست زیبایی و شکوه خاصی به بازی‌ها می‌بخشد. قوشمه نوازان مشهور خراسان شمالی که در بین مردم شناخته شده‌اند، استاد علی آبچوری، استاد بهاری و منوچهر یزدانی هستند.

قوم کرمانج
قوم کرمانج
موسیقی خراسان شمالی

به موسیقی بومی خراسان شمالی، موسیقی بخشی‌ها می‌گویند؛ موسیقی بخشی‌های خراسان مجموعه‌ای از شعر، ادبیات، عرفان و اخلاق را است. بخشی لقبی است که به برخی از نوازندگان دوتار در شمال خراسان و ترکمن‌صحرا داده می‌شود. بخشی‌ها نوازندگان دوتار، آوازخوان، داستان گو، سراینده و سازنده ساز -دوتار- هستند. بخشی‌های خراسان که در مناطق شمالی این استان زندگی می‌کنند و شغل اصلی آنها کشاورزی است در زمره اصیل ترین دوتار نوازانی هستند که به طور شفاهی و سینه به سینه انواع داستانها، حماسه‌ها را برای مردم روایت می‌کنند.

مراسم قوچ گذار

این مراسم یکی از کهن‌ترین مراسم‌هاست که از دوره‌ی اشکانی و سامانی در بین روستاییان منطقه‌ی کلات رواج دارد. در این مراسم قدیمی چوپانان و گله‌داران به عنوان هسته‌ی اصلی مراسم و بعد از آن دوستان و آشنایان اینان حضور دارند. گله‌داران از چوپانان‌شان تقدیر و تشکر می‌کنند و معمولا با فتیر و مسکه (کره حیوانی) و کله‌قند از گله داران ارادت خویش را به چوپانان نشان می‌دهند. از اتفاقات دیدنی این مراسم کشتی چوخه است که بین اهالی برگزار می‌شود و بعد از آن رقص محلی چوب است.

قوم کرمانج
قوم کرمانج

فهرست مطالب

ارسال نظر

sdfsdf “قوم کرمانج”